Należyta staranność

W środku grafiki stoją kobieta i mężczyzna, obok nich sprzedawcy usiłują ich nakłonić do transakcji

Co to jest należyta staranność

Należyta staranność w VAT to wskazanie najważniejszych okoliczności, które będą brać pod uwagę urzędnicy skarbowi w ocenie działalności przedsiębiorców przy rozliczeniach VAT. Została przedstawiona w formie dokumentu pn. „Metodyka w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych" (Metodyka). Ma zastosowanie do nabywców towarów w obrocie krajowym, którzy nie dokonali oszustwa w zakresie podatku VAT oraz nie wiedzieli, że transakcja, w wyniku której nabyli towar, służy oszustwu w zakresie VAT.

To jednocześnie „drogowskaz" dla przedsiębiorców. Podjęcie przez podatnika działań wskazanych w Metodyce istotnie zwiększa prawdopodobieństwo dochowania przez niego należytej staranności i otrzymania zwrotu VAT.

Jak dochować należytej staranności

Zobacz przykładowe działania, których podjęcie pomoże ci zweryfikować okoliczności związane z transakcją i dochować należytej staranności przy podejmowaniu decyzji o jej zawarciu z kontrahentem (przedsiębiorcą – sprzedawcą, dostawcą towaru).

1. Rozpoczęcie współpracy z kontrahentem

Chodzi tu o zawarcie transakcji z podmiotem, z którym wcześniej nie zawierałeś transakcji handlowych dotyczących towarów. To też sytuacja, w której zawierasz transakcję z podmiotem, z którym zawierałeś ją już wcześniej, ale nowe transakcje będą dotyczyć towarów nieobjętych dotychczas branżą lub profilem działalności kontrahenta i których dotychczas od niego nie kupowałeś.

1.1. Kryteria formalne

W przypadku każdego nowego kontrahenta potwierdź:

Przy ocenie należytej staranności KAS weźmie pod uwagę:

  • czy w późniejszym okresie przywrócono rejestrację twojego kontrahenta, w sytuacji gdy na moment transakcji figurował w wykazie podmiotów wykreślonych z rejestru jako podatnicy VAT czynni,
  • czy w późniejszym okresie nie został do tego rejestru wpisany, w sytuacji kiedy zawarłeś transakcję z kontrahentem, który – na moment jej zawarcia – nie był wpisany do rejestru podatników VAT czynnych.

1.2. Kryteria transakcyjne

Przedstawiona lista prezentuje przykładowe okoliczności transakcji, na które należy zwrócić uwagę, aby zachować należytą staranność. Nie ma charakteru zamkniętego, ponieważ w praktyce życia gospodarczego mogą wystąpić inne sytuacje wskazujące na ryzyko udziału w oszustwie.

Kliknij w grafikę, aby przejść do dalszych informacji:

Transakcja bez ryzyka gospodarczegoZapłata gotówką przy transakcji ponad 15 tys. złZapłata przelewem na 2 różne rachunki bankoweCena nierynkowa bez uzasadnienia
Zmiana branży kontrahenta bez uzasadnieniaKontakt z kontrahentem nieodpowiedni dla transakcjiBrak oznak prowadzenia działalności gospodarczejSkrócony termin płatności
Warunki transakcji nietypowe dla branżyTowar niezgodny z wymaganiami jakościowymiTransakcja bez umowyRażąco niski kapitał zakładowy
Brak zaplecza organizacyjno-technicznegoBrak strony www lub social mediów

2. Kontynuacja współpracy z kontrahentem

Ponieważ przy kontynuacji współpracy gospodarczej istnieje mniejsze ryzyko nieświadomego udziału w procederze oszustw podatkowych, ocena dochowania należytej staranności przebiega nieco inaczej niż na etapie nawiązania współpracy.

Przede wszystkim powinna być ona dostosowana do już istniejącej relacji gospodarczej. Stąd kryteria formalne (pkt 2.1.) oraz transakcyjne (pkt 2.2.) stosuje się wtedy, jeżeli w dotychczasowych transakcjach z kontrahentem nie wystąpiły okoliczności charakterystyczne dla etapu rozpoczęcia współpracy (kryteria formalne pkt 1.1 i kryteria transakcyjne pkt 1.2).

2.1. Kryteria formalne

Aby dochować należytej staranności, regularnie sprawdzaj:

  • czy kontrahent jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny i czy posiada wymagane koncesje i zezwolenia,
  • czy osoby zawierające umowę/dokonujące transakcji posiadają aktualne umocowania do działania w imieniu kontrahenta,
  • czy kontrahent jest wpisany do prowadzonego przez Szefa KAS wykazu podmiotów, które zostały wykreślone przez naczelnika urzędu skarbowego z rejestru jako podatnicy VAT – chyba, że rejestracja kontrahenta została przywrócona w późniejszym okresie.
Ważne: Wystąpienie kryteriów formalnych nie musi każdorazowo oznaczać, że nie dochowałeś należytej staranności. Przy kontynuacji współpracy z kontrahentem istotne znaczenie mają również okoliczności transakcyjne.

2.2. Kryteria transakcyjne

Najważniejszym czynnikiem przy ocenie dochowania należytej staranności jest zmiana – bez ekonomicznego uzasadnienia – dotychczasowych zasad współpracy między tobą a kontrahentem.

Jakie okoliczności powinny wzbudzić twoje wątpliwości?

Przykłady:

  • kontrahent proponuje zawarcie transakcji bez ryzyka gospodarczego,
  • wymaga od ciebie płatności gotówką albo proponuje obniżenie ceny w przypadku płatności gotówką (albo cesji wierzytelności) – w przypadku, gdy wartość transakcji przekracza 15 tys. zł,
  • żąda od ciebie zapłaty za towar na dwa odrębne rachunki bankowe (nie dotyczy to mechanizmu podzielonej płatności), rachunek podmiotu trzeciego lub rachunek zagraniczny,
  • cena towaru, który oferuje ci kontrahent, znacząco odbiega od ceny rynkowej lub oferowane ci towary należą do innej branży niż ta, w której działa kontrahent i które dotychczas od niego kupowałeś – bez ekonomicznego uzasadnienia,
  • wymagany od ciebie przez kontrahenta termin płatności za towar jest krótszy niż standardowy termin płatności – również bez ekonomicznego uzasadnienia,
  • kontrahent proponuje ci zawarcie transakcji na warunkach znacznie odbiegających od tych, które uznawane są w danej branży za gwarantujące bezpieczeństwo obrotu,
  • kontrahent dostarcza towary niezgodne z wymaganiami jakościowymi określonymi w prawie,
  • transakcja między tobą a kontrahentem nie jest udokumentowana umową pisemną (w tym w formie elektronicznej), zamówieniem lub innym potwierdzeniem warunków transakcji,
  • w dotychczasowych transakcjach kontrahent bez uzasadnienia zmienia sposób transportu towaru (np. towar miał być dostarczony z Polski, a jest przewożony z terytorium innego państwa).

3. Dochowanie należytej staranności w przypadku płatności przy wykorzystaniu mechanizmu podzielonej płatności

Jeżeli zapłacisz dostawcy towaru przy wykorzystaniu mechanizmu podzielonej płatności (MPP), obowiązującego od 1 lipca 2018 r. i pozytywnie zweryfikowałeś przesłanki formalne, a nie zachodzą inne okoliczności, które jednoznacznie mogłyby wskazywać na brak dochowania należytej staranności – uznaje się, że dochowałeś należytej staranności.

Dodatkowo płatność z zastosowaniem MPP zwalnia cię z:

  • odpowiedzialności solidarnej [3],
  • ryzyka nałożenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w VAT [4]

– do wysokości kwoty, która odpowiada kwocie podatku wynikającej z otrzymanej faktury.

Wyłączenie odpowiedzialności nie nastąpi, jeśli wiedziałeś, że faktura zapłacona z użyciem MPP:

  • została wystawiona przez podmiot nieistniejący,
  • stwierdza czynności, które nie nastąpiły,
  • podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością,
  • potwierdza czynności prawne sprzeczne z ustawą albo mające na celu jej obejście, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a także takie, w przypadku których oświadczenie woli zostało złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru [5].

Więcej o mechanizmie podzielonej płatności.

Kobieta stoi obok mężczyzny, który trzyma w rękach tablicę z napisem Bezpieczna transakcja = bezpieczna firma

4. Podstawa prawna

[1] na podstawie art. 96 ust. 13 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. 2004 Nr 54 poz. 535 z późn. zm.) - ustawa o VAT

[2] zgodnie z art. 96 ust. 4a ustawy o VAT

[3] o której mowa w art. 105a ust. 1 ustawy o VAT

[4] w trybie art. 112b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 112c ustawy o VAT

[5] tj. czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i art. 83 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459)

Wspierają nas

Przejdź do serwisu Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii (link otwiera nowe okno w innym serwisie) Przejdź do serwisu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Związku Banków Polskich (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Krajowej Izby Doradców Podatkowych (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu BCC - klubu biznesu dla przedsiębiorców (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Polskiej Izby Handlu (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Rady Podatkowej Konferencji Lewiatan (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Polskiego Towarzystwo Gospodarczego (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Polskiej Izby Paliw Płynnych (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Polbisco - Stowarzyszenia Polskich Producentów Wyrobów Czekoladowych i Cukierniczych (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu ZIPSEE Cyfrowa Polska (link otwiera nowe okno w innym serwisie) Przejdź do serwisu Stowarzyszenia Księgowych w Polsce (link otwiera nowe okno w innym serwisie)Przejdź do serwisu Krajowej Izby Gospodarczej (link otwiera nowe okno w innym serwisie) Przejdź do serwisu Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji (link otwiera nowe okno w innym serwisie)